Таңбалар сәйкестігі
29 латын әрпі, қысқартылған 31 таңбалы қазақ кирилл жиынынан алынған. Екі кирилл жұбы бір латын әрпіне бірігеді: И мен Й екеуі де İ i болады, Х пен Һ екеуі де H h болады.
| № | Латын | Кирилл | IPA | Мысал (латын) | Мысал (кирилл) |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | A a | А а | /a/ | ana | ана |
| 2 | Ä ä | Ә ә | /æ/ | äke | әке |
| 3 | B b | Б б | /b/ | bala | бала |
| 4 | G g | Г г | /ɡ/ | gül | гүл |
| 5 | Ğ ğ | Ғ ғ | /ɣ/ | ğalym | ғалым |
| 6 | D d | Д д | /d/ | dos | дос |
| 7 | E e | Е е | /e/ | emes | емес |
| 8 | J j | Ж ж | /ʒ/ | jaz | жаз |
| 9 | Z z | З з | /z/ | zat | зат |
| 10 | İ i | И и, Й й | /i/, /j/ | is, tai | ис, тай |
| 11 | K k | К к | /k/ | kül | күл |
| 12 | Q q | Қ қ | /q/ | qala | қала |
| 13 | L l | Л л | /l/ | laq | лақ |
| 14 | M m | М м | /m/ | men | мен |
| 15 | N n | Н н | /n/ | nan | нан |
| 16 | Ñ ñ | Ң ң | /ŋ/ | tañ | таң |
| 17 | O o | О о | /o/ | ot | от |
| 18 | Ö ö | Ө ө | /ø/ | öz | өз |
| 19 | P p | П п | /p/ | pai | пай |
| 20 | R r | Р р | /r/ | ret | рет |
| 21 | S s | С с | /s/ | sen | сен |
| 22 | T t | Т т | /t/ | tıl | тіл |
| 23 | U u | У у | /w, u/ | uyq | уық |
| 24 | Ū ū | Ұ ұ | /ʊ/ | ūl | ұл |
| 25 | Ü ü | Ү ү | /y/ | üi | үй |
| 26 | H h | Х х, Һ һ | /χ/, /h/ | hat, mahabbat | хат, махаббат |
| 27 | Ş ş | Ш ш | /ʃ/ | şekpen | шекпен |
| 28 | Y y | Ы ы | /ɯ/ | qyz | қыз |
| 29 | I ı | І і | /ɪ/ | tıl | тіл |
Біріккен таңбалар
Кейбір кирилл айырмашылықтары латын әліпбиінде сақталмайды:
- İ i дегеніміз И мен Й екеуі. И дауысты дыбыс, Й дауыссыз жарты дауысты, және көп жағдайда оқырман сөздегі орнына қарап қайсысы екенін ажырата алады.
- H h дегеніміз Х пен Һ екеуі. Х төл қазақ дыбысы; Һ шағын кірме сөздер тобында ғана сақталған, көптеген сөйлеушілер оларды бұрыннан бірдей айтады.
Алынып тасталған таңбалар
Мына кирилл әріптері тек орыс тілінен енген сөздерді жазу үшін болғандықтан, қазақ тілінің төл дыбыстарында орны жоқ және толығымен алынып тасталады:
ВЁЦЧЩЪЬЭЮЯФ
- Тарихи түрде я/ё/ю тектес дыбыс немесе жұмсақ белгі қажет болатын жерде, бар әріптермен жазылады: J j және дауысты (ja, jo, ju).
- Кірме сөздер мен шетелдік атаулар кирилл жазуынан әріп-әріпке көшірілмейді, бар әріптермен қайта жазылады (мысалы, Wikipedia сөзі Uikipedia болады).
I үшін екі бөлек латын әрпі
Әліпби түрік тіліндегідей нүктелі/нүктесіз жұпты қолданады:
- İ i (нүктелі): И/Й үшін
- I ı (нүктесіз): І үшін
Бұл екі айырмашылықты жай "i" әрпі бірдей көрінетін, түрік жазуына бейімделмеген қаріптерде де жазбаша түрде бөлек ұстап тұрады.